Een gesloten, donkergrijze poort met sierlijke patronen in een rotswand wordt van onderen goudgeel verlicht. Voor de poort ligt een meer; op de achtergrond staan besneeuwde bergen en een waterval onder een volle maan.

Waarom heeft de poort van Moria een Elfs wachtwoord?

Een Dwergenrijk achter een stenen poort, met een wachtwoord in een Elfentaal: waarom hebben de bewoners van Moria daarvoor gekozen? Zeker wanneer je de onderlinge achterdocht van Gimli en Legolas kent, lijkt dat een vreemde combinatie. Toch is het geen vergissing. De poort van Moria bewaart de herinnering aan een tijd waarin Elfen en Dwergen samenwerkten. En het beroemde mellon is niet eens zo geheim als het op het eerste gezicht lijkt.

Welke poort van Moria zien we eigenlijk?

De deuren waarvoor het Reisgenootschap komt te staan, zijn de Doors of Durin: de westelijke toegang tot Khazad-dûm, het grote Dwergenrijk dat we ook als Moria kennen. Het gaat dus niet om de enige ingang van het rijk. Aan de oostkant lagen eveneens grote poorten.

Deze westpoort had een bijzondere functie. In de Tweede Era verbond hij het Dwergenrijk met Eregion, het Elfenland ten westen van de Nevelbergen. De doorgang vergemakkelijkte handel en contact tussen de twee volken. Het Elfse wachtwoord wordt daardoor meteen minder raadselachtig: juist aan deze kant kwamen Elfse bezoekers.

Wie maakten de Doors of Durin?

De poort was het gezamenlijke werk van twee ambachtslieden: de Dwerg Narvi en de Elf Celebrimbor. Hun namen staan op de deuren zelf. Narvi maakte de deuren; Celebrimbor uit Eregion tekende de tekens.

Dat onderscheid is belangrijk. Het is geen Elfse toegangspoort die toevallig voor een Dwergenstad staat, maar een werk waarin beide volken hun aandeel hadden. De combinatie van Dwergse bouwkunst en Elfse tekens past bij de samenwerking waarvoor de doorgang bedoeld was. Wie alleen uitgaat van vijandschap tussen Elfen en Dwergen, mist hier dus een belangrijk stuk voorgeschiedenis.

Wat staat er op de poort van Moria?

Het bekendste gedeelte van de inscriptie luidt Pedo mellon a minno. In het Engels wordt dat aanvankelijk weergegeven als Speak, friend, and enter: spreek, vriend, en treed binnen.

De volledige inscriptie bevat in essentie vier mededelingen:

  • Dit zijn de deuren van Durin, heer van Moria.
  • Spreek, vriend, en treed binnen.
  • Narvi heeft de deuren gemaakt.
  • Celebrimbor uit Eregion heeft de tekens getekend.

De tweede regel veroorzaakt de verwarring. Je kunt hem opvatten als een aanspreking: een vriend moet een onbekend wachtwoord zeggen. Maar de bedoelde instructie is veel eenvoudiger: zeg ‘vriend’ en treed binnen. De tekst vertelt de bezoeker dus zelf wat hij moet uitspreken.

Is mellon een Elfentaal of een toverspreuk?

Mellon betekent ‘vriend’ in het Sindarin, een van Tolkiens Elfentalen. Het is hier het woord dat de deuren opent, maar niet een algemene spreuk waarmee je iedere gesloten poort kunt ontgrendelen.

Ook taal en schrift moet je uit elkaar houden. De inscriptie is in het Sindarin geschreven, met Tengwar: Elfse schrifttekens. Sindarin is dus de taal, Tengwar het schrift. Dat onderscheid helpt ook bij andere teksten uit Midden-aarde. Elfse letters vertellen je op zichzelf nog niet welke taal ermee wordt weergegeven.

Waarom vindt Gandalf het antwoord niet meteen?

Gandalf begrijpt aanvankelijk wel dat hij een openingswoord nodig heeft, maar leest de aanwijzing verkeerd. Hij zoekt naar een afzonderlijke formule, terwijl het benodigde woord al op de poort staat.

In het boek The Fellowship of the Ring, in het hoofdstuk A Journey in the Dark, vraagt Merry wat de uitnodiging precies betekent. Uiteindelijk vindt Gandalf zelf de oplossing. Achteraf erkent hij dat Merry op het goede spoor zat.

Het probleem is dus niet dat Gandalf het woord voor vriend niet kent. Hij verwacht een ingewikkelder beveiliging. Zijn kennis helpt hem pas wanneer hij de eenvoudige instructie opnieuw begrijpt.

Wat verandert de film aan het raadsel?

In Peter Jacksons The Fellowship of the Ring uit 2001 krijgt Frodo het beslissende inzicht. Hij herkent de andere lezing van de inscriptie en vraagt Gandalf naar het Elfse woord voor vriend. Gandalf antwoordt met mellon, waarna de deuren opengaan.

Het wachtwoord en de kern van het taalraadsel blijven hetzelfde, maar de verdeling van de rollen verandert. In het boek lost Gandalf het op, met erkenning voor Merry's eerdere vraag; in de film brengt Frodo hem op de oplossing. Wie zich vooral de filmscène herinnert, kan die versies daardoor gemakkelijk door elkaar halen.

Waarom lichten de tekens op de deuren op?

De zilverachtige lijnen zijn gemaakt met ithildin, dat sterrenlicht en maanlicht weerspiegelt. In het boek legt Gandalf uit dat de tekens bovendien sluimeren totdat iemand ze aanraakt en de daarvoor benodigde woorden spreekt.

Daarmee zijn twee handelingen gemoeid: de versiering zichtbaar maken en de deuren openen. Dat is niet hetzelfde. Zodra de tekens verschijnen, blijft het Reisgenootschap immers nog steeds buiten staan.

Ook de afbeeldingen verbinden beide volken. Je ziet onder meer de hamer en het aambeeld van Durin, een kroon met zeven sterren, bomen en de ster van het Huis van Fëanor. De poort vertelt zijn geschiedenis dus niet alleen met woorden.

Was zo'n eenvoudig wachtwoord niet onveilig?

Dat lijkt zo wanneer je de poort bekijkt als de beveiligde ingang van een verlaten, vijandige omgeving. Maar dat was niet de oorspronkelijke situatie. Gandalf vertelt dat de deuren vroeger vaak openstonden en dat er poortwachters waren.

De doorgang was bedoeld voor geregeld verkeer tussen buren. Het openingswoord moet je daarom niet zonder meer vergelijken met een modern geheim wachtwoord dat de volledige toegangscontrole verzorgt. De poort had ook bewakers.

Dat maakt de scène interessant: het Reisgenootschap probeert een toegang uit een vriendelijker verleden te begrijpen vanuit een wereld waarin wantrouwen vanzelfsprekender is geworden.

Controleert de poort of je werkelijk een vriend bent?

Het is een aantrekkelijke gedachte dat alleen iemand met goede bedoelingen de deuren kan openen. Toch beschrijft deze scène geen magische beoordeling van iemands karakter. De gegeven oplossing is het uitspreken van het juiste woord.

Ook verklaringen waarin vijanden principieel geen Elfse woorden zouden kunnen zeggen, moet je niet als vaststaande uitleg presenteren. Daarvoor geeft de passage geen basis. Als symbolische lezing werkt het wel: toegang krijgen vraagt hier niet om dreiging of geweld, maar om het woord ‘vriend’. Dat is een interpretatie van de scène, geen extra regel van de magie.

Meer geheimen uit Midden-aarde

De poort van Moria heeft dus een Elfs wachtwoord omdat deze westelijke toegang verbonden was met de Elfen van Eregion. Het raadsel bewaart daarmee ook een herinnering aan samenwerking, niet alleen aan verloren kennis.

Wil je verder lezen? Ontdek wat de Ene Ring zo gevaarlijk maakt. Bij Retro-Kingdom vind je daarnaast de Lord of the Rings Gate of Moria Sjaal van 190 cm en onze Lord of the Rings-merchandise.

Uit dit verhaal in onze webshop

Bekijk alles uit Lord of the Rings Merchandise

Terug naar blog

Reactie plaatsen

Let op: opmerkingen moeten worden goedgekeurd voordat ze worden gepubliceerd.